Stożek wrzeciona DIN 228 – pełny opis techniczny stożka Morse’a (MT) dla obrabiarek

---

Czym jest stożek DIN 228? Wyjaśnienie normy

Norma DIN 228 opisuje klasyczny system stożkowego mocowania narzędzi znany jako stożek Morse’a (MT – Morse Taper). To jedna z najstarszych i najstabilniejszych norm stosowanych w obróbce metalu, wykorzystywana głównie w:

• tokarkach konwencjonalnych (wrzeciono główne i pinola konika),

• wiertarkach kolumnowych i stołowych,

• szlifierkach do otworów,

• frezarkach konwencjonalnych (przez adaptery),

• urządzeniach warsztatowych do wiercenia i roztaczania.

Stożek DIN 228 zapewnia samohamowne połączenie cierne, co oznacza, że narzędzie trzyma się w gnieździe bez dodatkowych elementów mocujących (z wyjątkiem wersji DIN 228-2 z gwintem).

Norma dzieli się na dwie odmiany:

• DIN 228-1 – trzpienie narzędziowe Morse’a bez gwintu (samozaciskowe)

• DIN 228-2 – trzpienie z gwintem mocującym (drawbar) do pracy w frezarkach lub CNC

---

Budowa stożka Morse’a według DIN 228 

         DIN 228-2                                                                                                           

 

          DIN 228-1        

Typ stożka	K	a [mm]	b [mm]	c [mm]	d [mm]	d1 [mm]	D [mm]	D1 [mm]	e [mm]	f [mm]	l1 [mm]	l2 [mm]	a/2	R [mm]	M
MT 0	0	3,0	3,9	10,5	6,0	6,0	9,045	9,2	-	-	16,4	56,5	1°29'27''	4	-
MT 1	1	3,5	5,2	13,5	8,7	9,0	12,065	12,2	16	55,0	62,0	53,5	1°25'43''	5	M6
MT 2	2	5,0	6,3	16,0	13,5	14,0	17,780	18,0	24	31,5	75,0	64,0	1°25'50''	6	M10
MT3	3	5,0	7,9	20,0	18,5	19,0	23,825	24,1	24	33,5	94,0	81,0	1°26'16''	7	M12
MT4	4	6,5	11,9	24,0	24,5	25,0	31,267	31,6	32	42,5	117,5	102,5	1°29'15''	8	M16
MT5	5	6,5	15,9	29,0	35,7	35,7	44,399	44,7	40	52,5	149,5	129,5	1°30'26''	10	M20
MT6	6	8,0	19,0	40,0	51,0	51,0	63,384	63,8	47	61,5	210,0	182	1°29'36''	13	M24
MT7	7	9,5	28,5	54,0	66,0	-	83,058	83,5	-	-	286,0	250,5	1°29'22''	19	-
Metryczny 80	80	8,0	26,0	48,0	67,0	67,0	80,0	80,4	59,0	76,0	220,0	196,0	1°25'56''	24	M30
Metryczny 100	100	10,0	32,0	58,0	85,0	85,0	100,0	100,5	70,0	89,0	260,0	232,0	1°25'56''	30	M36

Stożek DIN 228 ma kształt delikatnego, długiego stożka o małym kącie wierzchołkowym (ok. 2,86°).
Dzięki temu powstaje efekt samozacisku, czyli narzędzie blokuje się ciernie w gnieździe wrzeciona.

Elementy konstrukcyjne MT (DIN 228):

1. Stożek roboczy
   Długi i wąski stożek, gwarantujący dużą powierzchnię kontaktu.

2. Górna płaszczyzna styku (tzw. stożek właściwy)
   Zapewnia centryczność i precyzyjne prowadzenie narzędzia.

3. Część walcowa (w niektórych odmianach MT2–MT6)
   Ułatwia wybijanie narzędzia klinem.

4. Rowek do klina
   Umożliwia szybkie wyjęcie narzędzia za pomocą klina wybijaka.

5. Gwint wewnętrzny lub zewnętrzny (DIN 228-2)
   Umożliwia mocowanie narzędzia śrubą ciągową w maszynach frezarskich.

---

Dlaczego stożek DIN 228 jest tak popularny?

1. Samozacisk – prosta i pewna konstrukcja

Dzięki małemu pochyleniu, stożek mocuje się poprzez tarcie, co:

• eliminuje konieczność stosowania oprawek,

• upraszcza budowę wrzeciona,

• ułatwia wymianę narzędzi.

2. Precyzyjne centrowanie

Stożek Morse’a ma dużą powierzchnię styku, co zapewnia wyjątkowo dobrą dokładność promieniową.

3. Bardzo szerokie zastosowanie

To standard stosowany na całym świecie w:

• tokarkach,

• konikach,

• wiertarkach,

• maszynach edukacyjnych i warsztatowych.

4. Duża różnorodność narzędzi MT

W normie DIN 228 produkowane są:

• uchwyty wiertarskie,

• frezy trzpieniowe z MT,

• rozwiertaki, pogłębiacze,

• tuleje redukcyjne (MT4 → MT3, MT3 → MT2 itd.),

• trzpienie do uchwytów ER, Weldon, Whistle Notch.

---

Zastosowanie stożka DIN 228 w obrabiarkach

Tokarki

• Najczęściej w pinoli konika (MT2, MT3, MT4, MT5).

• Narzędzia montowane: wiertła, rozwiertaki, pogłębiacze, wytaczadła.

Wiertarki kolumnowe i stołowe

• Standardowe uchwyty wiertarskie mają trzpienie MT1–MT3.

• Umożliwia to szybkie przejście od tulei do narzędzi różnego typu.

Frezarki konwencjonalne (poprzez DIN 228-2)

• Stosuje się śruby ciągowe do mocowania trzpienia.

• Daje to większą stabilność przy frezowaniu.

Maszyny edukacyjne i szkoleniowe

• MT jest prosty, tani i wytrzymały – idealny do nauki podstaw obróbki.

---

DIN 228-1 vs DIN 228-2 – różnice

Norma	Opis	Zastosowanie
DIN 228-1	Stożek Morse’a bez gwintu (samozacisk)	tokarki, wiertarki
DIN 228-2	Stożek Morse’a z gwintem pod śrubę ściągającą	frezarki, centra obróbcze starszego typu

---

Najczęstsze narzędzia wykonywane według DIN 228

✔ Trzpienie Morse’a do uchwytów wiertarskich
✔ Narzędzia z chwytem MT (wiertła, pogłębiacze, rozwiertaki)
✔ Tuleje redukcyjne MT
✔ Adaptery MT → SK40, SK50 (do frezarek)
✔ Trzpienie ER Morse’a
✔ Trzpienie Weldon Morse’a

---

Zalety stożków Morse’a (DIN 228)

✔ samozacisk – stabilne mocowanie,
✔ wysoka dokładność promieniowa,
✔ niska cena narzędzi MT,
✔ ogromna dostępność zamienników,
✔ prostota montażu i demontażu,
✔ możliwość pracy w małych i dużych maszynach.

---

Wady stożków Morse’a

❌ nieprzystosowane do obróbki HSM i wysokich prędkości,
❌ przy zmianie narzędzi wymagają wybijaka (tokarki/wiertarki),
❌ mniejsza sztywność niż stożki 7/24 (SK, BT, HSK).

---

Podsumowanie – kiedy warto stosować stożek DIN 228?

Stożek wrzeciona według DIN 228 (stożek Morse’a MT) jest najlepszym wyborem, gdy:

• pracujesz na tokarkach i wiertarkach konwencjonalnych,

• potrzebujesz stabilnego i pewnego samozacisku,

• chcesz korzystać z szerokiej gamy tanich i dostępnych narzędzi,

• nie wymagasz automatycznej wymiany narzędzi ani dużych prędkości obrotowych.

To jeden z najbardziej niezawodnych standardów mocowania narzędzi w historii obróbki metalu – prosty, tani, precyzyjny i wciąż powszechnie stosowany.